Hüseyin Rahmi Gürpınar, Türk edebiyatında batıl inançları yalnızca gülünç bir zaaf olarak değil, toplumsal bir zihniyet sorunu olarak ele alan yazarlardandır. Efsuncu Baba, bu bakımdan yazarın mizah ile eleştiriyi en dengeli biçimde buluşturduğu metinlerden biridir. İlk bakışta sıradan bir efsuncunun hikâyesi gibi görünen roman, ilerledikçe okuru insanın inanma ihtiyacı, aklın devre dışı bırakılması ve kolay yoldan kurtuluş arzusunun tehlikeleri üzerine düşünmeye zorlar.
Romanın merkezinde yer alan Ebulfazl Enveri, nam-ı diğer Efsuncu Baba, simya, tılsım ve gizli ilimlere derin bir bağlılık duyan bir tiptir. Elinde dolaştırdığı tılsımnameler ve hazinelerle dolu hayaller, onu gerçeklikten adım adım uzaklaştırır. Enveri’nin İstanbul sokaklarında çıktığı bu tuhaf serüven, Lahur (Agop) ve Mahur(Kirkor) adlı iki Ermeni gencin eşliğiyle şekillenir. Ancak anlatılan, yalnızca birkaç kişinin başından geçen tuhaf olaylar değildir; asıl mesele, bu hayallere inanmayı mümkün kılan zihinsel altyapıdır.
Romanın dili sade, canlı ve gündelik hayata yakındır. İstanbul’un arka sokakları, konuşma biçimleri ve insan manzaraları, yapaylıktan uzak bir anlatımla metne yansır. Gürpınar’ın mizahı, kaba bir güldürüye yaslanmaz; aksine, okuru gülümsetirken rahatsız eden bir bilinç oluşturur. Bu nedenle Efsuncu Baba, okunduktan sonra hızla unutulan bir metin değil; zihinde kalan sorular bırakan bir romandır.
Elbette metnin dönemiyle ilgili izler taşıması, günümüz okuru için zaman zaman mesafe yaratabilir. Olay örgüsünün fikir merkezli ilerlemesi de sürükleyici bir macera beklentisi olan okurlar için durağan görünebilir.
Efsuncu Baba, kısa hacmine rağmen güçlü bir eleştiri metnidir. Batıl inançların yalnızca geçmişe ait olmadığını, her çağda farklı kılıklar altında varlığını sürdürebileceğini gösterir. Bu yönüyle roman, hem Hüseyin Rahmi Gürpınar’ı tanımak isteyenler hem de edebiyatın toplumu nasıl aynalayabildiğini görmek isteyenler için okunması gereken bir klasik olarak önemini korur. Keyifli okumalar dilerim…😊👍🪄

Kitap Künyesi: Hüseyin Rahmi Gürpınar, Efsuncu Baba, 13. Baskı, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ocak 2025.