Türk ve Azeri şiirinin sultanı, büyük şair Fuzulî’nin Divanı’nı okuduk bu ay. Divan’ın şerhi, metin şerhi profesörü Ali Nihat Tarlan tarafından yapılmış ve şairin 294 gazelinin dil içi çevirisi ve şerhi yapılmıştır. 660 sayfadan müteşekkil kitapta sadece gazel nazım şekli vardır ve gazeller, Arabî harf sırası ile orijinaline sadık kalınarak şerh edilmiştir.
Fuzulî (ö.1556 Kerbela) klasik Türk şiirinin en iyi aşk/lirik şairidir desek abartmış olmayız. Çünkü onun şiirleri edebiyatımızın 16. yüzyıldan sonrası için bir milat olmuş, lirik/aşk şairlerinin üstadı olarak kabul edilmiştir. Samimiyet, coşkunluk, ilahi/tasavvufi duygu ve derin sevgi onun şiirlerinin en temel özelliğidir. Hemen tüm şiirlerinde yaşanmışlıklar satırdan değil sadırdan terennüm edilir. Bir beytinde dile getirdiği gibi,

Menden Fuzulî isteme eş'ar-ı medh ü zemm
Men aşıkam hemişe sözüm aşıkanedir (gazel 75/beyit 8)

onun şiirleri(eş’arı) birilerini övmek ya da yermek amacında değil aşık olduğu için sözü de aşk üzerine ve aşığa yaraşarır şekildedir. Zira o, aşkın insanı şiirin ya da şiir söylemenin en derinine ulaştırdığına inanır. “Aşk derdi ile hoşem el çek ilacımdan tabib” derken şair, söyletenin “aşk derdi” olduğunu ifade eder. Onun aşk anlayışının nihayeti ise Cenab-ı Hakk’a olan samimi sevgisi, Hz. Peygamber’e olan bağlılığıdır.

Farsça Divanı’nın ön sözünde şiir poetikası için şunları söyler Fuzuli,

“Gönlünde bir derdi bulunmayan, ciğeri yaralı olmayan insanın şiirinde tat vardır zannetme. Zevk ve safa, huzur ve rahat şiire zevk vermez. Asır ızdırabın doğurduğu şiir müessir olur.” s. 9

Fuzulî’nin şiir için kullandığı acı ifadesini, üstat Necip Fazıl Kısakürek’in deyimiyle “Zehirle pişmiş aşı yemeğe kimler gelir?” mısraına benzetiyorum. İki büyük şair de farklı zamanda aşkın ve ızdırabın şairlik kudretine birer ilaç olduğunu bilir ve bu acıdan memnun olduğu gibi dermanı da yine bu dertte ararlar.

Şailer sultanı Fuzulî için çok fazla sözün olduğunu bilip şimdilik bununla iktifâ ediyoruz. Şiir severlerin ve özellikle klasik(divân) şiirine meraklı okurların Akçağ Yayınları’nın hazırladığı Fuzulî Divanı Şerhi’ni tavsiye ederiz. İyi okumalar🖐️😊

Divandan en beğendiğimiz beyitleri blog okurlarımız için derledik:

Ey Fuzûlî hûb olanlardan tegâfüldür yaman
Ger cefâ hem gelse anlardan bir ihsandır sana (8/7)
🌹
Çâre-i bih-bûdumu sordum mu’âlicden dedi
Derd derd-i aşk ise mümkin değil sıhhat sana (18/4)
🌹
Esîr-i derd-i aşk umest-i câm-i hüsn çok ammâ
Biziz meşhûr olan Leylî sana Mecnûn bana derler (78/2)
🌹
Ey Fuzûlî ger sana cem’iyyet-i dildir murâd
Bağla bir dil-dâre gönlün gayrdan peyvend kes (124/7)
🌹
Her sehî-kad cilvesi bir seyl-i tûfan-i belâ
Her hilâl-ebrû kaşı bir ser-hat-i meşk-i cünun (210/5)
🌹
Ne yanar kimse bana ateş-i dilden özge
Ne açar kimse kapum bâd-ı sabâdan gayrı (266/5)
🌹
Lehv-i âlemde yudum eşk ile Mecnun adını
Ey Fuzulì men dahi âlemde bir ad eylerem (193/7)

Kitap Künyesi:
Prof. Dr. Ali Nihat Tarlan, Fuzûlî Divanı Şerhi, 10. baskı, Ankara, Akçağ Yayınları, 2018.