Ahmet Hamdi Tanpınar’dan (ö.1962) bir şaheser okuduk bu ay: Saatleri Ayarlama Enstitüsü.⌚

“Saatin kendisi mekan, yürüyüşü zaman, ayarı insandır. Bu da gösterir ki, zaman ve mekan, insanla mevcuttur!”

Ahmet Hamdi Tanpınar – Saatleri Ayarlama Enstitüsü

Mesele saat, zaman, enstitü vesaire değil, mesele sembolik bir cemiyet üzerinden toplum, bürokrasi, mimari, ahlak, aile, tarih, aydın-cahil, doğu-batı çatışması, akademi, psikanaliz, hurafeler eleştirisi. Tanpınar’ın 1954’te tefrika, 1961’de baskı olarak yayınlanan Saatleri Ayarlama Enstitüsü eseri başkahraman Hayri İrdal’ın merkezinde -roman onun hatıratı şeklinde yazılmış- Türkiye’nin Batılılaşma sancılarını anlatıyor. 

Yarı resmî bir müessese olan Enstitü, saat kullanımını özendirme, geri ya da ileri gitmiş yanlış saatleri düzenleme, saat üzerine eserler yazma, tercüme faaliyetleri gibi daha bir çok iş yapmak için kuruluyor. Fakat bu yapı üzerinden tamamen ironik bir şekilde devlet kurumlarının kuruluşları ve işleyişleri, nepotizm (akraba kayırmacılığı) ve nihayet Hayri İrdal ile Halit Ayarcı karakterleri üzerinden ironik yanlış/acele Batılılaşma ve yenileşme anlayışının izleri sürülüyor. Ayrıca Hayri İrdal’ın doğumundan -ki II. Abdülhamit Han devridir- Cumhuriyet sonrasına kadar bir Osmanlı-Türkiye okuması da romanda kendini gösterir.

✅Eseri, bugünkü iş hayatında bulunan özellikle de bürokrasi ya da kurum etrafında teşekkül eden müesseselerde mesai yapanların ve yarının meslek sahibi olacak gençlerimizin okumasını tavsiye ederim. Zira iş ahlakı, yanlış anlama ya da anlaşılma, nepotik söylem, mobbing ve daha bir çok kavramı romanda görüp doğru-yanlış ayırdını mukayese ediyoruz.
🕰️Siz de bilirsiniz ki dünyanın her tarafında resmi, yarı resmi müesseselere karşı bir kıskançlık vardır. Hemen her zaman iktisat, masrafı kısma gibi laflar çıkar, kararlar verilir. Böyle bir tedbiri almak mecburiyetinde kalsak ne yapacağız. Lüzumlu unsurlarımızı mı çıkaracağız? Yakın akrabalarımızı, dostlarımızı mı feda edeceğiz? Hayır. Ben bir iki günah keçisi almak niyetindeyim.
🕰️Hepimiz ömrümüzün kısalığından şikayet ederiz; fakat gün denen şeyi bir an evvel ve farkına varmadan harcamak için neler yapmayız?

Yazar: Murat ÜLGEN

21.02.2025